ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ

ଭାରତୀୟଙ୍କ ଅନୁସୃତ ଧର୍ମ "ସନାତନ ଧର୍ମ" ଏହା, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ବ୍ୟକ୍ତି, ସମାଜ, ରାଷ୍ଟ୍ର ତଥା ବିଶ୍ଵର ପରମ କଲ୍ୟାଣ ସାଧନ କରି ଆସିଛି । ଧର୍ମ ପାଳନ ଦ୍ଵାର ଉତ୍ତମ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ଵ, ଆଦର୍ଶ ପରିବାର, ସମୃଦ୍ଧ ସମାଜ ତଥା କଲ୍ୟାଣମୟ ବିଶ୍ଵଗଠନ ହିଁ ଏହାର ଅନ୍ୟତମ ଲକ୍ଷ୍ୟହର୍ । ଧର୍ମ ଶବ୍ଦ ଅତି ବ୍ୟାପକ, ଏହାର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଠ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ମହାଭାରତ (୮/୪୫/୫୦) ଅନୁସାରେ "ଧାରଣାତ୍ ଧର୍ମମିତ୍ୟାହୁଃ" ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଧାରଣା କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ଧର୍ମ ।  ଧର୍ମର ଅର୍ଥ ମାନୋବଚିତ୍ତ ଗୁଣ । ମାନବୀୟ ଆତ୍ମାର ଗୌରବ ପ୍ରତିପାଦନ ଭଗବାନ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହାନୁଭୂତି ବା ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଧର୍ମର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ । ମନ, ବଚନ, କର୍ମରେ ଅଖିଳ ପ୍ରଣୀ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ କାମନା ହିଁ ଧର୍ମର ମୂଳସୂତ୍ର । ଡକ୍ଟର ମାୟାଧର ମାନସିଂହଙ୍କ ଭାଷାରେ- "ଭୂମାସେରହିଛି ରେଣୁରେଣୁଭେଦି" । ଧର୍ମର ମଧୁର ମୁର୍ଛନାରେ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରୂପୀ ସେହି ପରମ ସତ୍ତା ହିଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ରଶ୍ମୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ଜଳର ଶିତଳତା, ପୁଷ୍ପର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନିର ଦାହିକା, ବୃକ୍ଷର ସହିଷ୍ଣୁତା, ମଧୁର ମଧୁରତା, ଶିଶୁର ହସ ଏବଂ ଜୀବନର ଚେତନା, ତେଣୁ ସକଳ ବିଶ୍ଵ ହିଁ ସେହି ପରମ ସତ୍ୟର ପରିପ୍ରକାଶ ।

"ଭା" ଅର୍ଥାତ୍ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଏ ଭାରତ ଭୂମି । ଏହା ବହୁ ଧର୍ମର ସମନ୍ଵୟ ସ୍ଥଳୀ । ଗାଣପତ୍ୟ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଶାକ୍ତ ଓ ସୌର ଆଦି ପଞ୍ଚ ଦେବତାଙ୍କ ସାଧନାର ପୀଠ ଉତ୍କଳଭୂମିରେ ଗଞ୍ଜାମରେ ସର୍ବାଧିକ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଶାକ୍ତ ଧର୍ମର ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ବିଷ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇପାରେ । "ଶକ୍ୟତେ ଜେତୁ ମନୟା" ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ଦ୍ଵାରା ଜୟ କରିବାର ଶକ୍ତି ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ତାହାହିଁ ଶକ୍ତି । ଶକ୍ତି ଏପରି ଏକ ଦେବୀ ଯାହାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଅଣୁ ଠାରୁ ପରମାଣୁ, ପର୍ଣ୍ଣକୁଟୀର ଠାରୁ ରାଜପ୍ରାସାଦ, ଶ୍ମଶାନ ଠାରୁ ଶିଖରୀ ପ୍ରଦେଶ ଏବଂ ଧୂଳି ଧୂସରିତ ଧରିତ୍ରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବତ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ ଓ "କ୍ତି"ର ଅର୍ଥ ପରାକ୍ରମ । ଅତଏବ ସଂସାରରେ ସକଳ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନାରେ ସମର୍ଥ ତଥା ପରାକ୍ରମ ଥିବା ବସ୍ତୁରନାମ ଯଥାର୍ଥରେ ଶକ୍ତି ।

ପୌରାଣିକ ରହସ୍ୟ:

ବିଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ମତରେ ଭାରତ ହେଉଛି ଶକ୍ତିର ପୀଠ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନରୁ ତତ୍କାଳୀନ ଶକ୍ତିପୀଠ ଗୁଡିକର ପରିଚୟ ମିଳିଥାଏ । ଓଡିଶାର ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସିକାର ଅଧିଶ୍ଵରୀ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କୁ ଏକ ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଚାରିତ ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାୟିକା ମୁଖ୍ୟାତଃ "ଦେବୀ ଭାଗବତ"ରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା ମନେହୁଏ । ଆଖ୍ୟାୟିକାଟି ହେଲା ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ଋଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନକରିବା ଫଳରେ ସତୀ ଅଭିମାନରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଶରୀର ବିସର୍ଜନ କରିଥିଲେ । ଋଦ୍ରଦେବ ଏହା ଶ୍ରବଣ ମାତ୍ରକେ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚି ଯଜ୍ଞ କୁଣ୍ଡରୁ ସ୍ଵପତ୍ନୀ ସତୀଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ ପୂର୍ବକ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କଲେ । ବିଶ୍ଵବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇ ପ୍ରଳୟର ବିଭୀଷିକାରେ ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ ଅସ୍ଥିର ହେବାରେ ଲାଗିଲେ । ସୁତରାଂ ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ସତୀ ବିରହଜନିତ ବିଷାଦରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ତଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟରୁ ଶାନ୍ତକରି ବିଶ୍ଵବିଲୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ନିମିତ୍ତ ଅନନ୍ତଶାୟୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆପଣାର ଆୟୁଧ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ସତୀଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ କରିଦେଲେ । ଫଳରେ ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ହସ୍ତରୁ ପୃଥକ୍ ହୋଇ ସତୀଙ୍କ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସମଗ୍ର ଭାରତ ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିତ ହେଲା । ସେହି କ୍ଷେତ୍ର ଗୁଡିକ ବିଖ୍ୟାତ ଶକ୍ତିପୀଠ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲା । ଏହି ପ୍ରକ୍ରୀୟାରେ ସତୀଙ୍କର ଗୋଡ ଅଂଶ ସଂପ୍ରତି ଆସିକାସ୍ଥ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ପୀଠ ସ୍ଥଳରେ ପତିତ ହୋଇଥିବା କଥା ଲୋକମାନେ ବିଶ୍ଵାସ କରନ୍ତି । ଏଣୁ ଆସିକାରେ ସତୀଙ୍କ ଅଂଶର ସ୍ମାରକ ସ୍ଵରୂପ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ପୂଜିତ । ଉତ୍କଳର ବିଭିନ୍ନ ଶାକ୍ତପୀଠ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିକା ଅନ୍ୟତମ ଶାକ୍ତପୀଠ । ଏହି ପୀଠରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ଜଗଜ୍ଜନନୀ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ।

ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ (ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵର) ପ୍ରଥମେ ଅଣ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପୂଜିତା ହୋଇଥିଲେ । ଆଦିବାସୀ କନ୍ଧମାନଙ୍କ ଧର୍ମଧାରଣାରେ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ବା ଖମ୍ବେଇଶୁଣୀ ଶବ୍ଦ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ବା ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵରୀରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ସ୍ପଷ୍ଟ ଅବଧାରିତ ହୁଏ । ଶକ୍ତିରୂପରେ ପୂଜିତା ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି କୌଣସି ପ୍ରତିମା ତତ୍ତ୍ଵାନୁସାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇନାହିଁ, ତାହା ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ତମ୍ଭ ସ୍ଵରୂପ, ମା' ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାର ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ଓ ପ୍ରଚୀନତା ସମ୍ପର୍କରେ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ଐତିହାସିକମାନଙ୍କ ମତରେ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ରାଜ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା କରିଥିଲେ ମହାରାଜା ତୁଷ୍ଟିକର । ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ (ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵର) ଥିଲେ ମହାରାଜା ତୁଷ୍ଟିକରଙ୍କର ଇଷ୍ଟଦେବୀ । ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ (ସ୍ତମ୍ବେଶ୍ଵର)ଙ୍କ ପଦ ବନ୍ଦନା କରି ତାଙ୍କ ଅପାର କରୁଣାରୁ ରାଜା ତୁଷ୍ଟିକର ସକଳ ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧ ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମା'ଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରି ରାଜମାତା ଶ୍ରୀଶୋଭିନୀ କଉସ୍ତୁଭେଶ୍ଵରୀ ରୋଗ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏହା ତେରାସିଙ୍ଗ ତାମ୍ର ଶାସନରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ କାଳରେ ସୋନପୁର ରାଜ୍ୟର ଚୌହାନ ବଂଶଧାରୀ ସମ୍ରାଟ ରାଜସିଂହ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ନିମିତ୍ତ ଏକ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ । ଉକ୍ତ ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜିତ କାଠ ନିର୍ମିତ ବିଗ୍ରହ ପାରଳା ଖେମୁଣ୍ଡିରୁ ଆସିଥିବା ଜନଶ୍ରୁତି କହେ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ବଡମ୍ବା ସନ୍ନିକଟ ବରୀମୂଳ, ଅନୁଗୁଳ ନିକଟସ୍ଥ ବାମୁର ଓ ତରାସ୍ତରେ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହୁଏ । ତତ୍ ସଦୃଶ୍ୟ ଓଡିଶା ପ୍ରଦେଶସ୍ଥ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆସିକା ସହରରେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତତ୍କାଳୀନ ଘୁମୁସର ରାଜା ଧନଞ୍ଜୟ ଭଞ୍ଜଙ୍କ ସମୟରୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଲାଭ କରି ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ଭକ୍ତ ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପୂଜା ପାଇ ଆସୁଛନ୍ତି । ରାଜପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଲାଭ କରି ତତ୍କାଳୀନ ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ସମାଜର ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାୟିନୀ ଶକ୍ତି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦାତ୍ରୀ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ । ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତମାନଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ରଣ କୌଶଳ, ଅଦମ୍ୟ ସାହସିକତା ଓ ଅମିତ ପରାକ୍ରମରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ରାଜା ଧନଞ୍ଜୟ ଭଞ୍ଜ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଐତିହାସିକ ବିଜୟ ଉତ୍ସବକୁ ସ୍ମରଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତମାନଙ୍କର ପ୍ରାତଃ ସ୍ମରଣୀୟ ଇଷ୍ଟ ଦେବୀ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଶକ୍ତିପୀଠ ସ୍ଥାପନ କଲେ । ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ସମାଜର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ତଥା କୁଳଦେବୀ ରୂପେ ସେ ପୂଜିତା, ଆରାଧିତା ଓ ରକ୍ଷା କର୍ତ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ।

ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ କଳ୍ପତରୁ ତୁଲ୍ୟା । ସର୍ବ ଘଟରେ ସେ ବିରାଜିତା । "ମନ୍ତ୍ରଂ ସାଧୟେତ୍ ବା ଶରୀରଂ ପାତଏତ୍ ବା" "ମନ୍ତ୍ରର ସାଧନ ଅବା ଶରୀର ପାତନ" ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ପୁଅକୁ ଏଇ ଦୁଇଟି ମାତ୍ର ଜଣା, ସୋମବଂଶୀ କେଶରୀରାଜା କର୍ଣ୍ଣଦେବଙ୍କ ଅଧିନସ୍ଥ ଭଞ୍ଜ ସାମନ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ କୁଳର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ସାଧନା କରି ସିଦ୍ଧି ଲାଭର ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖିନଥିବ କିଏ କହିବ ? ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣିତ ଷଟକର୍ମ ଯଥା:- ମୋହନ, ବଶୀକରଣ, ଉଚ୍ଚାଟନ, ସ୍ତମ୍ଭନ, ବିଦ୍ଵେଷଣ, ମାରଣ ଆଦି କର୍ମ ଦ୍ଵାରା ଶତୃକୁ ପାରାଭୂତ କରି ବିଜୟଲାଭ "ମାତୃକୃପାହିଁ କେବଳଂ" ବୋଲି ସ୍ଥିର ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିବା ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ । ଏଥିପାଇଁ ରାଜ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାର ଅଭାବ ନଥିଲା । ଏ ଭୂମିରେ ପାଦ ଦେଲା ମତ୍ରେ ଶତୃ କିଂ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିମୂଢ ହୋଇ ଯାଉଥିଲା ।

ଜୀବନ ନାଟିକାକୁ ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ କରାଇ ବିଜୟର ବୈଜୟନ୍ତି ଉଡାଇବା ସ୍ଵପ୍ନ ଏ' ଅଞ୍ଚଳର ରାଜନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳୀ ସହ ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ପାଇକ କୁଳ ନିଜର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ରୂପେ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଆରାଧନା କରି ଅବଶ୍ୟ ଗାଇଥିବେ:-

"ବିବାଦେ, ବିଷାଦେ, ପ୍ରମାଦେ, ପ୍ରବାସେ

ଜଳେ ଚାନଳେ, ପର୍ବତେ ଶତୃମଧ୍ୟେ

ଅରଣ୍ୟେ ଶରଣ୍ୟେ ସଦାମାଂ ପ୍ରପାହି

ଗତିସ୍ତ୍ଵଂ, ଗତିସ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମେକାଭବାନୀ ।"

(ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ)

ଏହି ଅମାପ ମାତୃକୃପା ବଳରେ ଏକଦା ଏ ଅଞ୍ଚଳ ନିଜର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରତା ବହୁ କାଳ ରକ୍ଷା କରିପାରି ଥିଲା । ଖଣ୍ଡାୟତ ପୁଅ ତା'ର ଶକ୍ତି ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ସେ ଗଢିଥିଲା କେତେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଖଣ୍ଡାୟତର ଗୌରବ ଗରିମାଭରା ଅତୀତ ଆଜି ପ୍ରାୟ ଅବଲୁପ୍ତ, ଖଣ୍ଡାୟତର ଶାଣିତ ଖଡ୍ଗଟି ପଡିରହିଛି କେବଳ ଗୌରବମୟ ଅତୀତର ସ୍ମୃତିରୂପରେ । ଯୁଦ୍ଧ ବିଗ୍ରହ ନଥିବା କାଳରେ ଏମାନେ କୃଷି ନିର୍ଭର ହୋଇ ଉଠିଥିଲେ । କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ ଏମାଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ହେଁ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଅପାର କରୁଣାରୁ ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ରାଜନୀତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ ପୂର୍ବକ ସମାଜ ସଙ୍ଗଠନରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରି ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ଜାତିକୁ ମାର୍ଗ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି ।

ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ନିର୍ମାଣ:

ରେଶମ ସହର ବ୍ରହ୍ମପୁର ଉପକଣ୍ଠସ୍ଥ ନିମଖଣ୍ଡି ଗ୍ରାମ ନିବାସୀ ତଥା ଆସିକାର ତତ୍କାଳୀନ ଚିନି କାରଖାନାର ପରିଚାଳନା ସତ୍ତ୍ଵାଧିକାରୀ ପରମାନନ୍ଦ ସାହୁଙ୍କ ବଂଶଜ ଦାମୋଦର ସାହୁଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିରଟି ୧୩୩୯ ଖ୍ରୀ: ଅ: ରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।

ମନ୍ଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା:

ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନୋଜ୍ଞ ମନ୍ଦିରଟି ପଥର, ଇଟା ଓ ସିମେଣ୍ଟରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ପୀଢ ଦେଉଳ । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୨୦ ଫୁଟ ବିଶିଷ୍ଟ । ଏହି ମନ୍ଦିରର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵ ବିଭିନ୍ନ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ମନ୍ଦିର ବେଢାର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାରର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଦ୍ଵାର ପାଳକ ଦ୍ଵୟ ଓ ଦୁଇ ଗୋଟି ସିଂହ ମୂର୍ତ୍ତି ଦଣ୍ଡାୟମାନ । ଉକ୍ତ ଦ୍ଵାରବନ୍ଧର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେ ଦୁଇ ଗୋଟି ସୁନ୍ଦର ମୟୁର ଚିତ୍ର, ମଧ୍ୟ ଭାଗର ବାମ ଓ ଡାହାଣ କଡରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର ଏବଂ ନବଗ୍ରହ ମୂର୍ତ୍ତି ବିରାଜମାନ । ମନ୍ଦିର ଅନ୍ତଃ ପ୍ରଦେଶର ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାଖରେ ମାର୍ବଲ୍ ଚିତ୍ରିତ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗା ଓ ବିଘ୍ନ ବିନାଶକାରୀ ବିନାୟକଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ପରିଶୋଭିତ ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ବେଢା । ପ୍ରବେଶ ପଥର ବାମ କଡରେ ଦୁଇଟି ବଖରା ଏବଂ ଡାହାଣ କଡରେ ଗୋଟିଏ ବଖରା ଗୃହ ରହିଅଛି । ଏହି ଗୃହ ଦୁଇଟି ଭଣ୍ଡାର ଗୃହ ଓ ଭକ୍ତ ପୂଜକ ମାନଙ୍କ ବିଶ୍ରାମାଗାର ତଥା କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ । ଏତଦ୍ ବ୍ୟତୀତ ମନ୍ଦିର ବେଢାର ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମର୍ବଲ୍ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ପାକ (ରୋଷେଇ) ଗୃହ, କୂପ (କୂଅ) ଏବଂ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ରହିଅଛି । ମନ୍ଦିର ପୂଜକ ଓ ଭକ୍ତ ମାନଙ୍କ ମତରେ ସେହି ସ୍ତମ୍ଭଟି ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କାଳରୁ ରହିଅଛି । ଉକ୍ତ ସ୍ତମ୍ଭ ନିକଟରେ ଦଶହରା ଦିନ ଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂର୍ବେ ବଳି ଦିଆଯାଉଥିଲା ।

ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାରର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ବ୍ୟାଘ୍ର, ବରାହୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ଵାରର ଉପର ଭାଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିମଳାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବେଶ ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଛି । ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟ ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶକଲେ ପାଷାଣ ନିର୍ମିତ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ବିଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଏ । ଉକ୍ତ ବିଗ୍ରହଟି ବନଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ କଡରେ ପିତଳ ନିର୍ମିତ ମଙ୍ଗଳା, ପାଷାଣରେ ନିର୍ମିତ ଶ୍ରୀଗଣେଶ, ଦୁର୍ଗା, ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ବିଜୟ ପ୍ରତିମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବିଧି ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ମନ୍ଦିର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା କନ୍ଥରେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଦୁର୍ଗା, ଅଗ୍ରପୂଜ୍ୟ ଗଣନାଥ, କାଳରାତ୍ରୀ, ସଙ୍କଟ ମୋଚନ ବୀର ହନୁମାନ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁର୍ତ୍ତି ଗୁଡିକ ମନ୍ଦିର ଶୋଭାକୁ ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି ।

ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟସ୍ଥ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ଵାରର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ବ୍ୟାଘ୍ର, ବରାହୀ ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଦ୍ଵାରର ଉପର ଭାଗରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ବିମଳାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ବେଶ ରମଣୀୟ ଦେଖାଯାଉଛି । ମନ୍ଦିରର ମଧ୍ୟ ଭାଗକୁ ପ୍ରବେଶକଲେ ପାଷାଣ ନିର୍ମିତ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ବିଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଏ । ଉକ୍ତ ବିଗ୍ରହଟି ବନଦୁର୍ଗାଙ୍କ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ । ଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ କଡରେ ପିତଳ ନିର୍ମିତ ମଙ୍ଗଳା, ପାଷାଣରେ ନିର୍ମିତ ଶ୍ରୀଗଣେଶ, ଦୁର୍ଗା, ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ବିଜୟ ପ୍ରତିମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ କେତେକ ପଥର ମୂର୍ତ୍ତି ବିଧି ବିଧାନ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି । ମନ୍ଦିର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଥିବା କନ୍ଥରେ କାତ୍ୟାୟନୀ, ଦୁର୍ଗା, ଅଗ୍ରପୂଜ୍ୟ ଗଣନାଥ, କାଳରାତ୍ରୀ, ସଙ୍କଟ ମୋଚନ ବୀର ହନୁମାନ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁର୍ତ୍ତି ଗୁଡିକ ମନ୍ଦିର ଶୋଭାକୁ ପରିବର୍ଦ୍ଧିତ କରୁଛନ୍ତି । ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ, ତାହାଙ୍କ ବିଗ୍ରହଟି ଶରୀର ବିହୀନ ବର୍ତ୍ତୁଳାକାର ପାଷାଣ (ପ୍ରସ୍ତର) ସ୍ତମ୍ଭ ସଦୃଶ । ଏହି ପାଷାଣ ଉପର ଭାଗରେ ଲାଲବର୍ଣ୍ଣର ଅଠାଳିଆ ସିନ୍ଦୁର ବିଲେପନ ପୂର୍ବକ ମା'ଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରାଯାଇଛି । ମା'ଙ୍କ ଗୋଲକାର ମୁଖମୁଣ୍ଡଳରେ ସୁନ୍ଦର ନାସିକାଟି ବେଶ୍ ଶୋଭାବର୍ଦ୍ଧନ କରୁଛି । ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ହେଉଛନ୍ତି କଜ୍ଜ୍ଵଳ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ତ୍ରିନେତ୍ର ଧାରିଣୀ, ମା'ଙ୍କ ଚକ୍ଷ୍ୟୁ, ଭ୍ରୁଲତା, ପ୍ରଲମ୍ବିତ ଜିହ୍ଵା ଓ ଦନ୍ତପନ୍ତି ରୂପାରେ ନିର୍ମିତ । ମା'ଙ୍କ ମସ୍ତକରେ କିରୀଟୀ, ଉନ୍ନତ ନାସିକାରେ ସଂଯୁକ୍ତ ନୋଥ, ଗୁଣା ଆଦି ନାସାଳଙ୍କାର ଦୀପ୍ତ ମୁଖମଣ୍ଡଳର ଶୋଭାକୁ ଦ୍ଵିଗୁଣିତ କରିଦେଉଛି । ଏତଦବ୍ୟତୀତ ମା'ଙ୍କ ଗଳାପ୍ରଦେଶରେ ପଥର ଖଚିତ ରୌପ୍ୟମାଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଦେଉଛି । ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀରେ ପିତ୍ତଳ ନିର୍ମିତ୍ତ ହସ୍ତ ଓ ପାଦ ଲଗାଇ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କୁ ଚତ୍ତୁର୍ଭୁଜା ଦେବୀରୂପେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ । ମା'ଙ୍କ ହସ୍ତରେ ଆୟୁଧ ରୂପେ ବିରାଜମାନ କରୂଛି ଗଦା,ତ୍ରିଶୁଳ ଓ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ପଦ୍ମ । ଇତ୍ୟବସରରେ ଆଡମ୍ବରପୂର୍ଣ ମୂଲ୍ୟବାନ ପାଟବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ଵାରା ମା'ଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ । ଏପରି ଭାବେ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ଏକ ସାକାର ହିନ୍ଦୁ ବିଗ୍ରହରେ ପରିଣତ ହୋଇ ପ୍ରତ୍ୟହ ବନଦୁର୍ଗା ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପଚାର ମାଧ୍ୟମରେ ଶାକ୍ତଦେବୀ (ମାତୃଦେବୀ) ରୂପେ ଭକ୍ତ-ପୂଜକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପୂଜାପାଇ ଆସୁଛନ୍ତି ।

  

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ :

ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ କିମ୍ବଦନ୍ତି ରହିଛି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଲା - ଏକଦା ସୁପଣ୍ୟ ଋଷିକୁଲ୍ୟା ସରିତ (ନଦୀ) ତୀର ବର୍ତ୍ତୀ ଏକ ନିଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଖମ୍ବମୁନି ନାମଧାରୀ ଜନୈକ ବୃଦ୍ଧ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ କନ୍ୟା ରୂପରେ ରହି ପୂଜା ପାଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଖବର ସର୍ବ ସାଧାରଣ ଜନତା ଜାଣିବା ପରେ ଦେବୀ ଉଗ୍ରହୋଇ ତାଣ୍ଡବ ଲୀଳା ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ କଟିଯାଇଥିବା ଗୋଟିଏ କୋମଳ ଶିଶୁକୁ ସ୍ଵହସ୍ତରେ ଧାରଣକରି ଉଗ୍ର ରୂପରେ ଖମ୍ବମୁନିଙ୍କୁ ଡରାଇବାରୁ ଖମ୍ବମୁନି କ୍ରୋଧାନ୍ଵିତ ହୋଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଏକ ଶକ୍ତ ଚପେଟଘାତ (ଚାପୁଡା) କଲେ । ଯ ଦ୍ଵାରା ଦେବୀଙ୍କ ମୁଖ ଗୋଟିଏ ପଟକୁ ଘୁରିଗଲା । ଇତ୍ୟବସରରେ ଦେବୀଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ଘୋଷଣା ହେଲା- "ଆଜିଠାରୁ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟ ଲୀଳା ଓ ଛଦ୍ମବେଶର ପରିସମାପ୍ତି ହେବ । ଅବିଳମ୍ବେ ତାଙ୍କ ପାଳିତ ପିତା ଖମ୍ବମୁନିଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟିବ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେହି ଅରଣ୍ୟ ବାସୀ ଅଣାଆଚର୍ଯ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ପୂଜାକରିବେ ।" ସେହି ଦିନ ଠାରୁ ଜନୈକ କନ୍ଧରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ଆଠଗୋଟି ଖଡିସିଂଙ୍କ ଭକ୍ତିପୂତ ଭାବେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଦାରୁମୟୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ଅନ୍ୟତମ ଶକ୍ତିଦେବୀ ।

ଦୈନନ୍ଦିନ ନୀତି :

ସଂପ୍ରତି ଆସିକା ସହରର ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ମନ୍ଦିରସ୍ଥ ଗର୍ଭ ଗୃହରେ ଦେବୀ ପାଷାଣ ସ୍ତମ୍ଭ ରୂପରେ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ସେବକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପୂଜା ପାଉଛନ୍ତି । ପ୍ରାତଃ କାଳରୁ ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ମନ୍ତ୍ର ପୂତ ଉତ୍ସବରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ । ମା'ଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାବିଧି ଠିକ୍ ସକାଳ ପାଞ୍ଚ (୫) ଘଣ୍ଟା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ରାତ୍ର ନଅ (୯) ଘଣ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପରିସମାପ୍ତି ହୁଏ । ମା'ଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ବାଳଭୋଗ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସ୍ଵାଦୁଯୁକ୍ତ ମଧୁର ଫଳ, ମଧ୍ୟାନ ସମୟେ ମିଠା ଖେଚୁଡି, ଡାଲି, ତର୍କାରୀ, ଖଟା ଇତ୍ୟାଦି ଭୋଗ ହୁଏ । ରାତ୍ର ପହୁଡ ବେଳେ ଅନ୍ନ ଭୋଗ ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ମା'ଙ୍କ ଦ୍ଵାରକୁ ବନ୍ଦ କରାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ସମୟେ ଦେବୀଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାର ସାମାନ୍ୟ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ ।

ପର୍ବପର୍ବାଣୀ :

ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୀଠରେ ୧୨ ମାସରେ ୧୨ ଗୋଟି ସଂକ୍ରାତି । ଧନୁ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଠାରୁ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଣ୍ୟ ତିଥିମାନଙ୍କରେ ମା'ଙ୍କ ପୂଜାବିଧି ସମାରୋହରେ ପାଳିତ ହୁଏ । ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଦେବୀଙ୍କ ନବରାତ୍ର ଓ ଷୋଢଶ ଦିନାତ୍ମକ ଶାରଦୀୟ ପୂଜା ବିସ୍ତାର ଲାଭ କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କୁହାଯାଇଥାଏ –

"ବାସନ୍ତି ପୂଜାର ଗହଳ ଚହଳ । ମୁଖରିତ ହୁଏ ଏହି ପୀଠ ସ୍ଥଳ ।"

ଲୋକ ବିଶ୍ଵାସ :

ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଚୈତ୍ର ମାସର ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳବାରରେ  ମହାମାୟୀ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ଧୁମଧାମରେ ହୁଏ । ଏହି ପବିତ୍ର ଦିବସରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା ଏବଂ ତା'ର ପାର୍ଶ୍ଵବର୍ତ୍ତୀ ଓଡିଶାର ବିଛ୍ଛିନ୍ନା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆଗତ ଭକ୍ତଗଣ ନିଜ ନିଜର ଶହଣିକ, ମାନସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ନିମନ୍ତେ ଦେବୀଙ୍କ ପୀଠରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି । ମାନସିକ ପୂଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରନ୍ତି । ଲୋକ ମାନଙ୍କ ମାନସିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରେ ନିଜ ଶିଶୁ ମାନଙ୍କୁ ଲଣ୍ଡା (କେଶକର୍ତ୍ତନ) କରି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଥମ ବାଳ ଦେବୀଙ୍କ ପରିସରର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନରେ ପକାଇ କରୁଣାମୟୀ ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପୁଣି ମାନସିକ କରି ଦୃଢ ବିଶ୍ଵାସର ସହ ଗୃହକୁ ଫେରନ୍ତି ।

ନଗର ପରିକ୍ରମା:

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷ ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିରେ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ମହାମାୟୀ ଦେବୀ ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ଓ ନଗର ପରିକ୍ରମା ମହା ଆଡମ୍ବର ସହକାରେ ପାଳିତ ହୁଏ । ଏହି ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା ମା' ଖମ୍ନେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସଂଲଗ୍ନାଦି ଅଞ୍ଚଳ, ଆସିକା ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ପାଟଣା ସରହଦ ଠାରୁ ହାଟପଦା ଯାଏଁ, ଟାଉନହଲ ରାଜ ରାସ୍ତାଠାରୁ ଏହି ସହରର ମାଳିସାହି, କୁମ୍ଭାର ସାହି ମଧ୍ୟ ଦେଇ ହରିହର ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକାରଣ୍ୟ ତଥା ଭକ୍ତ ସେବକଙ୍କ ଭିଡ ମଧ୍ୟରେ ସମାପନ ହୁଏ ।

ଉପସଂହାର :

ଏତିକି କହିଲେ ଯଥେଷ୍ଠ ହେବ ଯେ, ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ- ଆଦିବାସୀଙ୍କ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପାସନାରୁ ବା ବୈଦିକ ଯୁଗର ଯୂବା ଉପାସନାରୁ କିମ୍ବା ଖମ୍ବ ମୁନିଙ୍କ ପାଳିତ କନ୍ୟାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ ହେଁ - ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଆସିକା ଅଞ୍ଚଳବାସୀ ଏବଂ ନିଖିଳ ଉତ୍କଳ ଆଳୀୟ ଖଣ୍ଡାୟତ ସମାଜର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡିଶାର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବୀ । ମା' ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀ ଶକ୍ତି ସ୍ଵରୂପିଣୀ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଅଟନ୍ତି । ତାଙ୍କର ମହିମା ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରକଟିତ । ମା'ଙ୍କୁ ଭକ୍ତିପୂତ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ ଆସୁରି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଗୁଡିକର ବିନାଶ, ଦୈବୀପ୍ରବୃତ୍ତି ଗୁଡିକର ସମାବେଶ ଏବଂ ପରମ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ସମୁପଲବ୍ଧ ହୋଇଥାଏ । ପରିଶେଷରେ ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମର ସଫଳତା ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାୟିନୀ ଇଷ୍ଟଦେବୀ ମା'ଖମ୍ବେଶ୍ଵରୀଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣ କମଳରେ ମୋର ବିନମ୍ର ପ୍ରଥନା ।

"ଯା ଦେବୀ ସର୍ବ ଭୁତେଷୁ ଶକ୍ତି ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା

ନମସ୍ତସୈ ନମସ୍ତସୈ ନମସ୍ତସୈ ନମୋ ନମଃ ।"